- Yaklaşık 2. ile 7. haftalar arası, yavru kedinin sosyalleşmesi için en hassas dönemdir.
- Sosyalleşme eve geldikten sonra da sürer; kısa, olumlu ve yavrunun kontrolünde olan deneyimler en etkilisidir.
- Dokunma, taşıma çantası, fırça ve tırnak makası gibi alıştırmalar ileride bakım ve veteriner ziyaretlerini kolaylaştırır.
- Zorlamak, ceza vermek ve elle oynamak sosyalleşmeyi bozar; korku belirtilerinde geri adım atın.
Sosyalleşme, yavru kedinin insanları, diğer hayvanları, sesleri ve günlük yaşamın olağan durumlarını tanıyıp bunları güvenli olarak kabul etmeyi öğrenmesidir. İyi sosyalleşmiş bir kedi yeni durumlara daha kolay uyum sağlar, daha az stres yaşar ve bakımı daha kolay olur.
Kedinin kişiliğinde genetik yapının ve annesinin mizacının da payı vardır; ancak yavrulukta yaşanan deneyimler bu temeli büyük ölçüde şekillendirir.
Kritik dönem: neden bu kadar önemli?
Yavru kedilerde yaklaşık 2. ile 7. haftalar arası "duyarlı dönem" ya da "sosyalleşme dönemi" olarak bilinir. Bu haftalarda yavrunun beyni yeni uyaranlara çok açıktır; bu dönemde nazikçe tutulan, farklı insanlarla tanışan ve günlük seslere alışan yavrular, yetişkinlikte daha rahat ve güvenli kediler olma eğilimindedir.
Bazı uzmanlar bu dönemin birkaç hafta daha uzayabileceğini belirtir. Yeni evlerine çoğunlukla 8 haftalıktan sonra gelen yavrularda bu ilk dönem çoğu zaman yetiştiricide ya da barınakta geçer. Bu yüzden sahiplenirken yavrunun ilk haftalarını nasıl bir ortamda geçirdiğini sormak değerlidir.
Ancak sosyalleşme bir kapının kapanması gibi aniden bitmez. Eve geldikten sonraki aylarda kazandıracağınız olumlu deneyimler de yavrunun gelişimine katkı sağlar. Yavrunun ne zaman annesinden ayrılması gerektiğiyle ilgili bilgi için yavru kedi kaç haftada anneden ayrılır yazımıza bakın.
Temel ilkeler
Sosyalleşmenin amacı yavruyu mümkün olduğunca çok şeye maruz bırakmak değil, her yeni deneyimi olumlu ve korkusuz yaşatmaktır. Korkutucu bir deneyim, yaşanmamış bir deneyimden daha fazla zarar verebilir.
- Kısa tutun: Birkaç dakikalık seanslar, uzun ve yorucu denemelerden daha etkilidir.
- Kontrolü yavruya bırakın: Yaklaşmak ya da uzaklaşmak onun seçimi olmalı; her zaman saklanabileceği bir yer bulunsun.
- Olumlu ilişkilendirin: Yeni deneyimleri oyun, sevdiği ödül ya da yemekle eşleştirin.
- Yavaş ilerleyin: Bir adımda rahat değilse bir önceki adıma dönün.
- Vücut dilini okuyun: Kulakların geriye yatması, gözbebeklerinin büyümesi, kuyruğun gövdeye sarılması ya da tıslama korku işaretleridir; bu durumda deneyimi sonlandırın.
Kedilerin vücut dilini daha iyi anlamak için kedi dili: kuyruk ve kulak yazımıza göz atabilirsiniz.
İnsanlara alıştırma
Yavrunun yalnızca sizinle değil, farklı yaş, cinsiyet ve görünümde insanlarla olumlu deneyim yaşaması faydalıdır. Gözlüklü, şapkalı, sakallı, uzun boylu ya da çocuk gibi farklı kişiler yavru için farklı uyaranlardır.
Evde yalnız yaşıyorsanız, güvendiğiniz birkaç arkadaşınızı farklı günlerde kısa ziyaretlere çağırmak yavrunun yeni insanlara alışmasını kolaylaştırır.
Misafirlerden yere oturmalarını, yavruya doğru eğilmek ya da onu yakalamak yerine onun yaklaşmasını beklemelerini isteyin. Bir olta oyuncağı ya da küçük bir ödül, yavrunun yeni kişiyle güzel bir anı oluşturmasına yardım eder.
Evde çocuk varsa yavruyu nasıl tutacaklarını, uyurken ya da yemek yerken rahatsız etmemeleri gerektiğini önceden anlatın ve ilk tanışmaları gözetiminizde yapın. Ayrıntılar için kedi ve çocuk ilişkisi yazımıza bakın.
Dokunma ve bakım alıştırmaları
Yavruyken dokunulmaya alışan kediler, ileride tüy bakımı, tırnak kesimi, ilaç verme ve veteriner muayenesi gibi durumlarda çok daha az stres yaşar. Bu alıştırmaları günlük sevme anlarının içine yerleştirebilirsiniz.
- Yavru rahatken kısa süre patilerine dokunun, ardından ödül verin.
- Kulaklarına, kuyruğuna ve karnına kısa ve nazik dokunuşlar yapın.
- Dudağını hafifçe kaldırıp dişlerine bakmayı deneyin; birkaç saniye yeterlidir.
- Yumuşak bir fırçayla birkaç tarama yapın ve fırçayı olumlu bir şeyle ilişkilendirin.
- Kucağa alıp kısa süre tutun ve yere bırakın; yavru çabaladığında zorla tutmayın.
Bakım rutinleri için kedi tüy bakımı, kedi tırnak kesimi ve kedi diş fırçalama yazılarımız yol gösterebilir.
Seslere, nesnelere ve yeni ortamlara alıştırma
Elektrikli süpürge, kapı zili, çamaşır makinesi, trafik ve televizyon gibi sesler, ev kedisinin hayatının bir parçasıdır. Yavruya bu sesleri önce uzaktan ve düşük seviyede, oyun ya da yemek sırasında duyurmak, korkuyu azaltır.
Taşıma çantası en çok ihmal edilen konulardan biridir. Çoğu kedi çantayı yalnızca veteriner ziyaretleriyle ilişkilendirdiği için ondan korkar. Çantayı evde açık bırakın, içine yumuşak bir örtü ve zaman zaman ödül koyun; böylece yavru onu güvenli bir dinlenme alanı olarak görür. Yolculukla ilgili ipuçları için kediyle yolculuk yazımıza bakabilirsiniz.
Evin farklı yüzeyleri, yeni oyuncaklar, kartondan kutular ve tüneller de yavrunun özgüvenini artıran keşif fırsatlarıdır. Oyun fikirleri için kedi oyunları yazımıza göz atın.
Diğer kediler ve köpeklerle tanışma
Evde başka bir hayvan varsa tanışmayı aceleye getirmeyin. Önce ayrı odalarda kalmalarını, kokuları eşyalar aracılığıyla değiş tokuş etmelerini ve ardından kısa, gözetimli görüşmeler yapmalarını sağlayın.
Yetişkin kediler bir yavruyu her zaman hemen kabul etmeyebilir. Sabırlı ve kademeli bir tanıştırma, kalıcı gerginlikleri önler. Ayrıntılı adımlar için iki kedi nasıl tanıştırılır ve kedi ve köpek tanıştırma yazılarımıza bakın.
Yetişkin kediniz yavruya tıslıyor ya da ondan uzak duruyorsa bu çoğu zaman normal bir tepkidir. Her iki hayvanın da kendine ait mama kabı, kum kabı, yatağı ve yükseklere çıkabileceği alanları olması, rekabeti ve gerginliği azaltır. Yavrunun yetişkin kediyi sürekli oyuna zorlamasına izin vermeyin; yetişkin kedinin uzaklaşabileceği sakin bir alanı mutlaka olsun.
Aşıları tamamlanmamış bir yavruyu, sağlık durumunu bilmediğiniz hayvanlarla bir araya getirmeden önce veterinerinize danışın.
Kaçınılması gereken hatalar
- Elle oynamak: Yavruyken sevimli görünen el ısırma oyunları, yetişkinlikte acı veren bir alışkanlığa dönüşebilir. Oyunu her zaman oyuncaklara yönlendirin. Bu konuda kedi neden ısırır yazımıza bakabilirsiniz.
- Ceza vermek: Bağırmak, su püskürtmek ya da fiziksel ceza yavrunun size olan güvenini sarsar ve korkuya dayalı davranışları artırır.
- Zorla maruz bırakmak: Korkan bir yavruyu saklandığı yerden çıkarıp korktuğu şeyin önüne koymak, korkuyu kalıcı hale getirebilir.
- Aşırı uyarım: Aynı gün çok fazla yeni deneyim yaşatmak yavruyu yorar. Uyku ve dinlenme zamanlarına saygı gösterin; bu konuda yavru kedi uykusu yazımıza bakın.
Ne zaman veterinere gitmeli?
Çekingenlik bir kişilik özelliği olabilir; ancak bazı davranış değişiklikleri ağrı ya da hastalığın işareti olabilir. Aşağıdaki durumlarda veteriner hekiminize danışın:
- Daha önce oyuncu olan yavrunun aniden içe kapanması, sürekli saklanması
- Dokunulduğunda belirli bir bölgede ağrı belirtisi göstermesi, aniden saldırganlaşması
- Saklanmaya eşlik eden iştahsızlık, halsizlik, kusma ya da ishal
- Haftalar geçmesine rağmen sürekli ve yoğun korku belirtileri
Veteriner hekim gerekli görürse sizi bir davranış uzmanına yönlendirebilir. Stres işaretleri hakkında daha fazla bilgi için kedilerde stres belirtileri ve kedi neden saklanır yazılarımıza bakabilirsiniz.
Kaynaklar
Sık sorulan sorular
Yavru kedi kaç haftalıkken sosyalleştirilir?
En hassas dönem yaklaşık 2. ile 7. haftalar arasıdır. Bu dönem çoğu zaman yavru henüz yetiştiricide ya da barınaktayken geçer; ancak sonraki haftalarda ve aylarda da olumlu deneyimler kazandırmaya devam edilebilir.
Yetişkin kedi sonradan sosyalleştirilebilir mi?
Yetişkin kediler de zamanla insanlara ve yeni durumlara alışabilir, ancak süreç daha yavaş ilerler ve sınırları vardır. Kedinin kendi hızına saygı göstermek ve gerekirse veteriner hekim ya da davranış uzmanından destek almak önemlidir.
Yavru kedim ellerimi ısırıyor, ne yapmalıyım?
Elinizi oyuncak gibi kullanmayı bırakın ve oyunu olta tipi oyuncaklara yönlendirin. Isırdığında sakince oyunu durdurun; bağırmak ya da vurmak korkuya ve daha fazla ısırmaya yol açabilir.
Yavru kediyi misafirlerle tanıştırmalı mıyım?
Evet, ama zorlamadan. Misafirlerin yere oturup yavrunun kendiliğinden yaklaşmasını beklemesi ve oyuncak ya da ödülle olumlu bir deneyim yaşatması en iyisidir.
Sorunuzu gönderin; sık sorulan konuları yeni yazılarla yanıtlıyoruz.