Sarman (Turuncu Kedi)

Sarman, turuncu ya da sarı tüylü kedidir. Turuncu geni X kromozomunda olduğu için sarmanların çoğu erkektir; geni oluşturan değişiklik 2025'te bulundu.

Diğer adları: Turuncu kedi, Sarı kedi, Ginger, Orange tabby

Turuncu tekir desenli sarman kedi uzanırken
Fotoğraf: LauraDelga · CC BY 4.0, Wikimedia Commons

Künye

GenetikX kromozomundaki turuncu geni (ARHGAP36 bölgesi)
CinsiyetÇoğunlukla erkek, dişi sarman da olur
DesenHemen her zaman tekir çizgileri görülür
Görüldüğü ırklarSokak kedileri, British Shorthair, Maine Coon, Iran ve daha birçoğu
Renk çeşidiSeyreltik hâli: krem

Kısaca

  • Turuncu rengi belirleyen gen X kromozomundadır; erkekte tek kopya yeterken dişinin iki kopya taşıması gerekir.
  • Bu yüzden sarmanların büyük çoğunluğu erkektir; dişi sarman daha az görülür ama nadir değildir.
  • 2025'te iki ayrı ekip, turuncu rengin ARHGAP36 genine yakın küçük bir DNA silinmesinden kaynaklandığını gösterdi.
  • "Sarmanlar daha arkadaş canlısı olur" inanışını destekleyen bilimsel bir kanıt yoktur.

Sarmanların çoğu neden erkek?

Kedilerde turuncu rengi belirleyen gen X kromozomunda bulunur. Erkek kediler tek X taşıdığı için bu X turuncu varyantı taşıyorsa kedi turuncu olur. Dişiler iki X taşır; tamamen turuncu olmaları için iki X'in de turuncu varyantı taşıması gerekir. Yalnızca birinde varsa dişi kedi turuncu değil, calico ya da kaplumbağa desende olur.

Bu yüzden sarman kedilerin büyük çoğunluğu erkektir. Kedi genetiği üzerine çalışan veteriner genetikçilerin aktardığı tahminlere göre turuncu kedilerin yaklaşık beşte dördü erkektir; bu oran bölgedeki kedi popülasyonuna göre değişebilir. Dişi sarmanlar daha azdır ama "çok ender" sayılmaz; anne turuncu ya da kaplumbağa, baba turuncu olduğunda dişi sarman yavru doğabilir.

2025'te çözülen gizem

Turuncu rengin X kromozomuyla ilişkisi yüz yılı aşkın süredir biliniyordu, ancak sorumlu genetik değişiklik uzun süre bulunamadı. 2025'te Stanford Üniversitesi ve Japonya'daki Kyushu Üniversitesi'nden iki ekip, Current Biology dergisinde aynı anda yayımladıkları çalışmalarda turuncu kedilerde ARHGAP36 geninin yakınında yaklaşık 5 bin baz uzunluğunda bir DNA silinmesi buldu.

Bu silinme, normalde pigment hücrelerinde sessiz olan ARHGAP36 geninin bu hücrelerde etkin hâle gelmesine yol açıyor; sonuçta koyu pigment yerine sarı-turuncu pigment üretiliyor. Turuncu kedilerde tekir çizgilerinin neredeyse her zaman görülmesi de bu renk sisteminin özelliğidir: siyah kedilerde deseni gizleyen genetik değişiklik turuncu pigment üzerinde aynı etkiyi göstermez.

Karakter inanışları ve dudaktaki çiller

Sarman kedilerin daha sosyal, daha obur ya da daha "tembel" olduğuna dair yaygın bir kanı vardır. 2025 çalışmasını yapan araştırmacılar da bu genetik değişiklikle davranış arasında bir bağ gösterilmediğini belirtmiştir. Sarmanların çoğunun erkek olması ve erkek kedilerin bazı davranış farklılıkları, bu izlenimi kısmen açıklayabilir; ama renk tek başına karakteri belirlemez.

Turuncu kedilerin dudak, burun ve göz kapağı kenarlarında yaşla birlikte küçük siyah lekeler belirebilir. Lentigo simplex denen bu çiller zararsızdır ve tedavi gerektirmez. Yine de büyüyen, kabarık, kanayan ya da yara gibi görünen yeni bir leke fark ederseniz veterinere göstermeniz gerekir.

Sağlık

Bu bilgiler genel bilgilendirme amaçlıdır. Irka özgü riskler her kedide görülmez; sağlık durumunu yalnızca veteriner hekim değerlendirebilir. Cins kedi alacaksanız damızlıkların genetik test ve sağlık belgelerini isteyin.

Renk ve desen kedinin kişiliğini belirlemez; karakter genetik geçmiş, yavrulukta sosyalleşme ve yaşam koşullarıyla şekillenir. Tüm ırk ve desenler →

Sık sorulan sorular

Bütün sarman kediler erkek mi?

Hayır. Sarmanların çoğu erkektir ama dişi sarman da olur; dişinin turuncu olması için turuncu geni iki X kromozomunda da taşıması gerekir.

Sarman kediler daha mı sevecen olur?

Bu yaygın bir inanıştır ama kanıtlanmış değildir. Turuncu rengi oluşturan genetik değişiklik ile davranış arasında bir bağ gösterilmemiştir.

Sarman kedimin dudağında siyah noktalar çıktı, normal mi?

Turuncu kedilerde yaşla çıkan düz, küçük siyah çiller (lentigo simplex) genellikle zararsızdır. Kabarık, büyüyen ya da yara gibi görünen bir leke varsa veterinere gösterin.

Benzer sayfalar

Kahverengi tekir desenli kedi duvarda otururken

Tekir

Dünya geneli · Birçok ırkta görülür

Tekir bir ırk değil, yaban kedisinden gelen çizgili ya da benekli bir desendir. Alındaki M işareti ve dört desen türüyle en tanıdık kedi görünümüdür.

Tür Renk deseniGörüldüğü Birçok ırkta
Deseni incele
Beyaz, turuncu ve siyah lekeli üç renkli (calico) kedi

Calico (Üç Renkli Kedi)

Dünya geneli · Birçok ırkta görülür

Calico, beyaz zemin üzerinde turuncu ve siyah lekeleri olan üç renkli kedidir. Turuncu geni X kromozomunda olduğu için neredeyse her zaman dişidir.

Tür Renk deseniGörüldüğü Birçok ırkta
Deseni incele
Siyah ve turuncu karışık tüylü kaplumbağa desenli kedi

Kaplumbağa Kedi (Tortoiseshell)

Dünya geneli · Birçok ırkta görülür

Kaplumbağa kedide siyah ve turuncu tüyler beyazsız ya da çok az beyazla iç içe karışır. Calico gibi X kromozomu genetiği yüzünden neredeyse her zaman dişidir.

Tür Renk deseniGörüldüğü Birçok ırkta
Deseni incele
Bu sayfa işinize yaradı mı?