Sarmanların çoğu neden erkek?
Kedilerde turuncu rengi belirleyen gen X kromozomunda bulunur. Erkek kediler tek X taşıdığı için bu X turuncu varyantı taşıyorsa kedi turuncu olur. Dişiler iki X taşır; tamamen turuncu olmaları için iki X'in de turuncu varyantı taşıması gerekir. Yalnızca birinde varsa dişi kedi turuncu değil, calico ya da kaplumbağa desende olur.
Bu yüzden sarman kedilerin büyük çoğunluğu erkektir. Kedi genetiği üzerine çalışan veteriner genetikçilerin aktardığı tahminlere göre turuncu kedilerin yaklaşık beşte dördü erkektir; bu oran bölgedeki kedi popülasyonuna göre değişebilir. Dişi sarmanlar daha azdır ama "çok ender" sayılmaz; anne turuncu ya da kaplumbağa, baba turuncu olduğunda dişi sarman yavru doğabilir.
2025'te çözülen gizem
Turuncu rengin X kromozomuyla ilişkisi yüz yılı aşkın süredir biliniyordu, ancak sorumlu genetik değişiklik uzun süre bulunamadı. 2025'te Stanford Üniversitesi ve Japonya'daki Kyushu Üniversitesi'nden iki ekip, Current Biology dergisinde aynı anda yayımladıkları çalışmalarda turuncu kedilerde ARHGAP36 geninin yakınında yaklaşık 5 bin baz uzunluğunda bir DNA silinmesi buldu.
Bu silinme, normalde pigment hücrelerinde sessiz olan ARHGAP36 geninin bu hücrelerde etkin hâle gelmesine yol açıyor; sonuçta koyu pigment yerine sarı-turuncu pigment üretiliyor. Turuncu kedilerde tekir çizgilerinin neredeyse her zaman görülmesi de bu renk sisteminin özelliğidir: siyah kedilerde deseni gizleyen genetik değişiklik turuncu pigment üzerinde aynı etkiyi göstermez.
Karakter inanışları ve dudaktaki çiller
Sarman kedilerin daha sosyal, daha obur ya da daha "tembel" olduğuna dair yaygın bir kanı vardır. 2025 çalışmasını yapan araştırmacılar da bu genetik değişiklikle davranış arasında bir bağ gösterilmediğini belirtmiştir. Sarmanların çoğunun erkek olması ve erkek kedilerin bazı davranış farklılıkları, bu izlenimi kısmen açıklayabilir; ama renk tek başına karakteri belirlemez.
Turuncu kedilerin dudak, burun ve göz kapağı kenarlarında yaşla birlikte küçük siyah lekeler belirebilir. Lentigo simplex denen bu çiller zararsızdır ve tedavi gerektirmez. Yine de büyüyen, kabarık, kanayan ya da yara gibi görünen yeni bir leke fark ederseniz veterinere göstermeniz gerekir.
Sağlık
- Turuncu renk sağlığı etkilemez; bu renge bağlı bilinen bir kalıtsal hastalık yoktur.
- Dudak ve burunda yaşla çıkan siyah çiller (lentigo simplex) zararsızdır; büyüyen, kabarık ya da yaralanan lekeler veterinere gösterilmelidir.
- Sarmanların çoğu erkek olduğundan, kısırlaştırılmamış erkeklerde görülen işaretleme ve kavga yaralanmalarına karşı kısırlaştırma önerilir.
Bu bilgiler genel bilgilendirme amaçlıdır. Irka özgü riskler her kedide görülmez; sağlık durumunu yalnızca veteriner hekim değerlendirebilir. Cins kedi alacaksanız damızlıkların genetik test ve sağlık belgelerini isteyin.
Sık sorulan sorular
Bütün sarman kediler erkek mi?
Hayır. Sarmanların çoğu erkektir ama dişi sarman da olur; dişinin turuncu olması için turuncu geni iki X kromozomunda da taşıması gerekir.
Sarman kediler daha mı sevecen olur?
Bu yaygın bir inanıştır ama kanıtlanmış değildir. Turuncu rengi oluşturan genetik değişiklik ile davranış arasında bir bağ gösterilmemiştir.
Sarman kedimin dudağında siyah noktalar çıktı, normal mi?
Turuncu kedilerde yaşla çıkan düz, küçük siyah çiller (lentigo simplex) genellikle zararsızdır. Kabarık, büyüyen ya da yara gibi görünen bir leke varsa veterinere gösterin.



