- Kedi alerjisinin başlıca nedeni, kedinin deri bezleri ve tükürüğünde üretilen Fel d 1 proteinidir.
- Tamamen alerjisiz bir kedi ırkı yoktur; tüysüz kediler de Fel d 1 üretir.
- Alerjen miktarı ırktan çok tek tek kediler arasında değişir; kısırlaştırılmamış erkekler genellikle daha fazla üretir.
- Yatak odasını kedisiz tutmak, HEPA filtre ve düzenli temizlik belirtileri azaltabilir; tanı ve tedavi için hekime başvurun.
Kedileri sevip yanlarında hapşırmaktan, gözleri kaşınmaktan kurtulamayan çok sayıda insan var. Kedi alerjisi yaygın bir sorundur ve çoğu zaman yanlış bilinen inançlarla birlikte gelir. En bilineni, alerjinin tüyden kaynaklandığı fikridir. Oysa asıl sorumlu, kedinin ürettiği küçük bir proteindir.
Kedi alerjisinin nedeni: Fel d 1
Kedilerde birkaç farklı alerjen tanımlanmıştır, ancak kedi alerjisi olan kişilerin büyük çoğunluğu Fel d 1 adlı proteine tepki verir. Bu protein ağırlıklı olarak kedinin deri altındaki yağ bezlerinde ve tükürüğünde üretilir.
Kedi kendini yaladıkça Fel d 1 tüylere ve deriye yayılır. Kuruyan tükürük ve dökülen deri pulcukları (kepek) evin her yerine taşınır. Bu parçacıklar çok küçük ve hafiftir; havada uzun süre asılı kalabilir, kumaşlara ve duvarlara yapışabilir. Bu yüzden hiç kedi bulunmayan evlerde, okullarda ya da toplu taşıma araçlarında bile insanların kıyafetleriyle taşınmış kedi alerjenine rastlanabilir.
Tüy alerjinin kaynağı değil, taşıyıcısıdır. Dökülen tüyler alerjeni yaydığı için çok tüy döken kedilerin olduğu ortamlarda belirtiler artabilir, ancak tüysüz kediler de Fel d 1 üretir.
Alerjisiz kedi ırkı var mı?
Kısa cevap: Hayır. Hiçbir kedi ırkı tamamen alerjisiz değildir. Bütün kediler Fel d 1 üretir. Bazı ırkların daha az alerjen ürettiği iddia edilir ve bu konuda bazı çalışmalar yapılmıştır; ancak bu sonuçlar her kedi ve her alerjik kişi için geçerli değildir.
Sık sözü edilen ırklar arasında Sibirya kedisi, Balinez, Devon Rex, Cornish Rex ve Sfenks bulunur. Ancak araştırmalar, aynı ırk içindeki kediler arasındaki farkın çoğu zaman ırklar arasındaki ortalama farktan daha büyük olduğunu gösteriyor. Hipoalerjenik diye satılan bir kediyle yaşamaya başlayıp ciddi belirtiler yaşayan kişiler az değildir.
Alerjen üretimini etkileyen bazı genel etkenler de bilinir:
- Cinsiyet ve kısırlaştırma: Kısırlaştırılmamış erkek kediler genellikle daha fazla Fel d 1 üretir; kısırlaştırma bu miktarı azaltabilir. Ayrıntılar için kedi kısırlaştırma sayfamıza bakın.
- Kedi sayısı: Evdeki kedi sayısı arttıkça ortamdaki toplam alerjen miktarı da artar.
- Bireysel fark: Bazı kediler aynı ırk ve cinsiyetteki diğerlerinden belirgin biçimde daha az ya da daha fazla alerjen üretebilir.
Kedi alerjisinin belirtileri
Belirtiler kediyle temastan hemen sonra başlayabileceği gibi, alerjenin ortamda birikmesiyle saatler içinde de ortaya çıkabilir. Sık görülen belirtiler şunlardır:
- Hapşırma, burun akıntısı ya da tıkanıklığı.
- Gözlerde kaşıntı, sulanma ve kızarıklık.
- Kedinin tırmaladığı ya da yaladığı yerde ciltte kızarıklık ve kaşıntı.
- Öksürük, hırıltı ve nefes darlığı; özellikle astımı olan kişilerde.
Bu belirtiler başka alerjenlerle, örneğin ev tozu akarı ya da polenle de ortaya çıkabilir. Bu nedenle kendi başınıza kedi alerjisi tanısı koymak yerine bir hekime başvurmanız gerekir.
Kediyle yaşarken alerjeni azaltmanın yolları
Alerjeni ortamdan tamamen yok etmek mümkün değildir, ancak miktarını azaltmak birçok kişide belirtileri hafifletir. Aşağıdaki önlemler birlikte uygulandığında daha etkilidir:
- Yatak odasını kedisiz tutun: Gecenin uzun saatlerini alerjenin az olduğu bir odada geçirmek büyük fark yaratabilir.
- Hava temizleme: HEPA filtreli hava temizleyiciler ve HEPA filtreli süpürgeler havadaki ve yerdeki alerjeni azaltmaya yardımcı olur.
- Yüzeyleri sadeleştirin: Halı, ağır perde ve kumaş döşeme alerjen biriktirir. Silinebilir yüzeyler ve sık yıkanan örtüler daha kolay temizlenir.
- Düzenli temizlik: Kedinin yatağını, örtülerini ve kendi nevresimlerinizi sık yıkayın.
- El yıkama: Kediyi sevdikten sonra ellerinizi yıkayın ve gözlerinize dokunmaktan kaçının.
- Tüy bakımı: Düzenli tarama dökülen tüy miktarını azaltır; bunu alerjisi olmayan bir aile üyesinin, mümkünse açık havada yapması daha iyidir. Yöntemler için kedi tüy bakımı yazısına bakın.
Kediyi sık sık yıkamak alerjeni yalnızca kısa bir süre için azaltır ve çoğu kedi için strese yol açar. Bu yüzden düzenli bir çözüm olarak önerilmez; gerekirse kedi nasıl yıkanır yazısındaki uyarılara göz atın. Kedinin tükürüğündeki Fel d 1'i azaltmayı hedefleyen özel mamalar da bulunmaktadır; bunların sizin durumunuza uygun olup olmadığını veterinerinizle konuşabilirsiniz.
Sahiplenmeden önce düşünülmesi gerekenler
Kedi alerjiniz varsa ya da emin değilseniz, kedi sahiplenmeden önce bir alerji uzmanına başvurun. Uzman testlerle hangi alerjene ne düzeyde tepki verdiğinizi belirleyebilir ve size uygun tedavi seçeneklerini anlatabilir.
Mümkünse sahiplenmeyi düşündüğünüz kediyle ya da kedi sahibi arkadaşlarınızın evinde birkaç kez uzun süre vakit geçirin ve tepkinizi gözlemleyin. Alerji nedeniyle aylar sonra kediyi geri vermek zorunda kalmak hem sizin hem de kedi için çok zor bir deneyimdir. Genel hazırlık için kedi sahiplenmeden önce yazısına göz atın.
Ailede çocuk varsa, çocukların alerji durumunu çocuk doktorunuzla konuşun. Kedi ve çocukların birlikte yaşaması hakkında daha fazla bilgi için kedi ve çocuk ilişkisi yazısını okuyabilirsiniz.
Ne zaman doktora başvurmalı?
Hafif belirtiler bile uzun süre devam ediyorsa bir hekime danışmak yerinde olur. Kendi başınıza ilaç kullanmaya başlamadan önce mutlaka uzman görüşü alın. Şu durumlarda ise beklemeden sağlık kuruluşuna başvurun:
- Nefes darlığı, göğüste sıkışma hissi ya da hırıltılı solunum.
- Astım belirtilerinde artış.
- Yüzde, dudaklarda ya da boğazda şişlik.
- Kedi tırmalaması ya da ısırığı sonrası yayılan kızarıklık, şişlik veya ateş.
Kedi alerjisi olan birçok kişi, doğru tanı, tıbbi takip ve ev içi önlemlerle kedisiyle birlikte yaşamayı sürdürebilir.
Kaynaklar
Sık sorulan sorular
Hipoalerjenik diye satılan kediler alerji yapmaz mı?
Yapabilir. Bazı ırkların daha az alerjen ürettiği söylense de hiçbir ırk alerjiyi garanti olarak önlemez; tepki kişiden kişiye ve kediden kediye değişir.
Kısa tüylü kedi alerjiye daha mı az yol açar?
Tüy uzunluğunun alerjen miktarına etkisi sınırlıdır. Asıl belirleyici, kedinin ne kadar Fel d 1 ürettiğidir.
Kedi alerjim varsa kedi sahiplenebilir miyim?
Hafif alerjisi olan bazı kişiler önlemlerle kediyle yaşayabilir. Karar vermeden önce bir alerji uzmanına danışın ve mümkünse sahiplenmeden önce kediyle zaman geçirerek tepkinizi görün.
Kedi alerjisi zamanla geçer mi?
Bazı kişilerde belirtiler azalabilir, bazılarında artabilir. Gidişatı önceden bilmek mümkün değildir; düzenli hekim takibi önemlidir.
Sorunuzu gönderin; sık sorulan konuları yeni yazılarla yanıtlıyoruz.